ΟΙ ΚΟΥΚΚΙΔΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΩΣΕΙ - ΜΕΡΟΣ 1 - ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

ΝΙΚΟΣ ΡΑΦΙΔΙΑΣ

 

 

ΟΙ ΚΟΥΚΚΙΔΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΩΣΕΙ

 

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

 

 

Η πρώτη φορά που μου εισηγήθηκαν να γράψω κάτι ήταν την περίοδο 1999-2000 και τα όσα μεσολάβησαν μεταξύ της ανόδου και της πτώσης του Χρηματιστηρίου Αξιών Κύπρου.

 

 

Σε εκείνη την ηλικία, ήμουν στα 24 με 25, τα δεδομένα παράλληλα δεν ήταν αρκετά για να είμαι σε θέση να ετοιμάσω οτιδήποτε που να μπορεί να σταθεί σε επαγγελματικό επίπεδο. Η ιδέα της καταγραφής εκείνων των γεγονότων που οδήγησαν τόσο κόσμο στην πρώτη εκείνη φτωχοποίηση έμεινε χαραγμένη στο μυαλό μου.

 

 

Η συγκεκριμένη περίοδος οδήγησε στην κρίση του 2013 μέσω κάποιων σταθμών που παρατήρησα προσεκτικά. Σε κάθε επόμενο σταθμό χάνονταν χρήματα, εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια λίρες και έπειτα ευρώ. Στην ίδια ακριβώς περίοδο, σε κάθε κρίση στην Αγγλία, τη Γαλλία αλλά και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής χάνονταν λίρες, φράγκα και δολάρια. Τα δύο ερωτήματα που είχα τότε ήταν κατα πρώτον πώς βγαίνει στην επιφάνεια η κάθε κρίση και κατα δεύτερον, ποιος πληρώνει το λογαριασμό. Στη συνέχεια βέβαια ήρθε και ένα τρίτο ερώτημα, πιό πολύπλοκο, με ποιό τρόπο καλύπτεται η χασούρα. Το τρίτο αυτό ερώτημα ήταν και το πιό σύνθετο καθώς η κάθε χασούρα, σε κάθε χώρα και σε κάθε περίπτωση καλυπτόταν με διαφορετικό τρόπο.

 

Εκείνη την περίοδο, ήμουν στην ηλικία των 24 προς τα 25, η πρόσβαση σε αξιόπιστες πηγές ήταν εξαιρετικά περιορισμένη αλλά η συγκεκριμένη χρονική περίοδος παραμένει ζωντανά στη μνήμη μου, παρότι έχουν περάσει περίπου 26 χρόνια από τότε. Η βιβλιογραφία εκείνης της περιόδου ήταν αρκετά ενδιαφέρουσα αλλά όχι αρκετή για ένα βιβλίο που να απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Παράλληλα, η εμπειρία μου σχετικά με τις οικονομικές κρίσεις ήταν επίσης περιορισμένη. Είχα ξεκινήσει να παρακολουθώ το ΧΑΚ το 1989, πολύ πριν ξεκινήσει η επίσημη λειτουργία του. Αυτό μου επέτρεψε μέχρι το 1999 να έχω μια δεκαετία παρατηρήσεων σχετικά με το ποιές εταιρίες πάνε καλύτερα από κάποιες άλλες και ταυτόχρονα ποιές αποτυγχάνουν και κάτω από ποιές προϋποθέσεις.

 

 

Η ιδέα της καταγραφής των γεγονότων εκείνων και η επεξήγηση των συνεπειών εκείνης της περιόδου παρέμεινε μόνο σαν μια αρκετά ενδιαφέρουσα ιδέα αλλά συνέχισε να εξελίσσεται στο μυαλό μου καθώς το μοτίβο συνέχισε να λεηλατεί την περιουσία του μέσου Κύπριου πολίτη, μέσα από διαφορετικές οικονομικές πολιτικές και συγκυρίες.

 

Προχωρώντας προς το 2004 και τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, συνέχισα να παρατηρώ την οικονομική πρόοδο της Αθήνας που φυσικά με τη λήξη των Αγώνων μετατράπηκε σε βραδυφλεγή βόμβα. Η οικονομική κατάρρευση της Ελλάδας είχε να κάνει με κάνει με πολλά και διαφορετικά αίτια.

 

Η Ελλάδα ήταν ενα διεφθαρμένο κράτος που μόλις είχε καταφέρει να εξοφλήσει τα πρώτα δάνεια του Αγώνα για την Ανεξαρτησία (1821).

 

Ήταν ένα σύστημα που διαχρονικά βόλευε τους “ημέτερους” και ουδέποτε τους πραγματικά άξιους.

 

Βασιζόταν και ακόμα βασίζεται σε ένα οικονομικό μοντέλο που στηριζόταν και στηρίζεται σε ένα συνεχή και παράλληλα αυξανόμενο δανεισμό που δεν μπορούσε να αποπληρώσει ποτέ.

 

Βρίσκεται στην περιοχή της Βαλκανικής χερσονήσου όπου η κυρίαρχη οικονομική δύναμη είναι η Τουρκία που έχει ένα εθνικό νόμισμα που το διατηρεί σε μια συνεχή υποτίμηση, επομένως οι γειτονικές χώρες πρέπει αναγκαστικά να ακολουθούν μιά παράλληλη οικονομική πολιτική, εάν θέλουν να είναι ανταγωνιστικές.

 

Η περίοδος των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 και η μετέπειτα κατάρρευση της Ελληνικής οικονομίας ήταν η δεύτερη φορά που οι διάφοροι φίλοι και συνεργάτες μου είπαν ότι θα έπρεπε να γράψω κάτι. Ήταν όντως μια πολύ καλή περίοδος καθώς οι πολιτικές και οικονομικές πηγές ήταν αρκετές. Στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο έβαλα τις βάσεις για ένα ημερολόγιο / ιστολόγιο στα Ελληνικά, ώστε σε μελλοντικό χρόνο να μπορέσω να μεταφέρω εκείνα τα γεγονότα σε ένα βιβλίο.

 

 

Όλες αυτές οι παρατηρήσεις, ήταν στην αρχή μικρές κουκκίδες, ενός φοιτητή της Πολιτικής Επιστήμης που ξεκινούσε το 1995 ένα ταξίδι στη γνώση. Αυτή η συνεχής έρευνα θα μπορούσε τελικά να παραλληλιστεί με την Οδύσσεια. Ένας νέος Οδυσσέας, σπαταλά περίπου δώδεκα χρόνια στις βιβλιοθήκες της Αθήνας για να συνειδητοποιήσει ότι η Ιθάκη του (στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Πτυχίο της Πολιτικής Επιστήμης) σε κάνει να αντιληφθείς ότι τίποτα δεν έχει τελειώσει.

 

 

Η τακτική μελέτη στη μικρή βιβλιοθήκη του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών οδήγησε σε μια μεγαλύτερη έρευνα, στη βιβλιοθήκη του Παντείου Πανεπιστημίου και πιό μετά σε μια πολύ ευρύτερη έρευνα, στη βιβλιοθήκη του Οικονομικού Πανεπιστημίου, στην Πατησίων.

 

Στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή τίποτα απολύτως δεν καταδεικνύει ότι σε μερικά χρόνια θα παρατηρήσω και θα μελετήσω δύο εθνικές χρεοκοπίες, καμία οργιάζουσα φαντασία δεν μπορεί να κάνει την υπόθεση ότι θα καταγράψω μερικά χρόνια μετά, με πάσα λεπτομέρεια, τους μηχανισμούς ξεπλύματος των Ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, κανένα λογικό μυαλό δεν μπορεί να φανταστεί ότι η Δικαιοσύνη, όπως την έχουμε στο μυαλό μας δεν λειτουργεί στην πραγματικότητα, ούτε στην Ελλάδα, ούτε στην Κύπρο, ούτε στην Αγγλία αλλά ούτε και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

 

 

Οι κουκκίδες αυτές, στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο έφερναν στην επιφάνεια κάποια ανησυχητικά στοιχεία και κάποια ερωτήματα που παρέμεναν αναπάντητα από τους καθηγητές μου.

 

Ενώ στην περίοδο του 1995-1999 στα πρώτα χρόνια των σπουδών μου υπήρχε ο ρομαντισμός του σχεδιασμού μιας νέας Ουτοπίας, υπό τον εύσχημο τίτλο “Ευρωπαϊκή Ένωση” , τα συγγράμματα που ανακάλυπτα στα τελευταία χρόνια της παραμονής μου στην Αθήνα έδειχναν τη δημιουργία ενός νέου εφιάλτη με απρόβλεπτες συνέπειες.

 

 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν μια πολύ ωραία ιδέα, αλλά είχε κενά που κανένας δεν μπορούσε να μου εξηγήσει, σε όλη εκείνη τη διάρκεια των σπουδών μου αλλά και της παράλληλης εργοδότησης μου στην Αθήνα.

 

Ποιός θα πληρώσει την Ενοποίηση;

 

Από ποιό λαό θα στερήσεις αυτά τα κονδύλια ;

 

Τί θα γίνει όταν αυτός ο λαός ή αυτοί οι λαοί συνειδητοποιήσουν ότι πληρώνουν για κάτι που δεν μπορεί να υλοποιηθεί ;

 

Πώς η Ελλάδα, θα μπορέσει κάποια στιγμή να φτάσει την ποιότητα ζωής της Γαλλίας ή της Δανίας, όταν υπάρχει δίπλα της η Τουρκία που μπορεί να παράγει τα ίδια σχεδόν προϊόντα, σε συνεχώς υποτιμούμενες τιμές ;

         

Η περίοδος αυτή επαναλαμβανόταν, με τραγική ειρωνία, ακριβώς έναν αιώνα μετά από τη σιωπηλη διάλυση της τότε Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Στην τότε αντίστοιχη περίοδο είχαν δημιουργηθεί η Λατινική Νομισματική Ένωση (1865-1927) αλλά και η Σκανδιναβική Νομισματική Ένωση (1873-1914).

 

Για όσους θέλετε να μπείτε βαθύτερα στις δύο χρονικές περιόδους, θα πρότεινα να δείτε τα σχετικά λήμματα στη WIKIPEDIA. Στη φετινή χρονιά (2026) έχει ανέβει αρκετό υλικό που επεξηγεί το σκεπτικό της δημιουργίας μιας νομισματικής ένωσης αλλά παράλληλα επεξηγεί και την αδυναμία παραμονής σε μια ένωση για μεγάλο χρονικό διάστημα.

 

Πιό ενδιαφέρον όμως ήταν και παραμένει το γεγονός ότι η Ελλάδα, την περίοδο 1908 με 1910 είχε αποβληθεί από την τότε Ένωση, λόγω ακριβώς αυτών των ανισορροπιών που επαναλαμβάνονται στις μέρες μας και όπως ήδη παρατήρησα, με παρόμοιες πολιτικές απομόνωσης και τιμωρίας.

 

Τα ευρήματα αυτά άρχισαν να γίνονται ολοένα και πιό γνωστά από το 2005 και μετά. Όλοι όσοι παρακολουθούσαν τα της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και είχαν αντίληψη των συγκεκριμένων μοντέλων ενοποίησης και διάλυσης που όπως είδαμε πιό πάνω έχουν προηγηθεί, είχαν αρχίσει να έχουν έντονες συζητήσεις, επομένως άρχισα να παρακολουθώ στενά όλες τις σχετικές συζητήσεις σχετικά με το τί ακολουθεί.

 

 

 

Η περίοδος 2005-2008 ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Βλέπαμε την εξαφάνιση του χρήματος από την Ελληνική αγορά και τη συνεχή αύξηση στις τιμές που είχε φτάσει κάποια στιγμή στα επίπεδα των μοντέλων Πόνζι. Οι μισθοί ήταν καθηλωμένοι αλλά οι τιμές ανέβαιναν και αυτό προϊδέαζε για επερχόμενη οικονομική κατάρρευση.

 

Η Ελλάδα μπορούσε ακόμη να παράγει αλλά δεν ήταν ανταγωνιστική. Ιδιαίτερα η Τουρκία, αλλά και η Βουλγαρία και η Αίγυπτος είχαν συνεχώς χαμηλότερο κόστος και φυσικά πλεονέκτημα στις εξαγωγές τους αλλά και στην προσέλκυση τουριστών.

 

Στα τελευταία χρόνια των σπουδών μου είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα και έντονη συζήτηση αλλά και μιά πολύ ενδιαφέρουσα διάλεξη από το Βρετανό Πρέσβη, στην Αθήνα.

 

Ένας καθηγητής μου είχε υποστηρίξει ότι ήταν τεράστιο λάθος της Αθήνας η ανάληψη της Ολυμπιάδας του 2004. Η προσωπική μου άποψη ήταν, εννοείται, αντίθετη. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες έφερναν τεράστιες ευκαιρίες διαφήμισης της Αθήνας, ως τουριστικού προορισμού. Η αλήθεια, όταν μελετήσουμε τα δεδομένα, είναι τελικά κάπου στη μέση. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες, βάσει πιό ολοκληρωμένων ερευνών που έχω σήμερα στα χέρια μου, υπήρξαν ευκαιρία για κάποιες διοργανώτριες πόλεις (ιδιαίτερα για την πόλη του Λος Άντζελες, το 1984  και για το Λονδίνο του 2012) αλλά και καταστροφή για κάποιες άλλες (Μοντρεάλ, 1976 - Αθήνα 2004, Ρίο Ντε Τζανέιρο, 2016). Η μελέτη των Ολυμπιακών πόλεων με έκανε να καταλάβω ότι η επιτυχία και η αποτυχία είναι σε πολλές περιπτώσεις θέμα των διαφόρων ομάδων υλοποίησης του κάθε έργου.

 

 

Η διάλεξη του Άγγλου Πρέσβη, ανέλυε τη σταθερότητα του Βρετανικού μοντέλου διακυβέρνησης και επιχειρηματικότητας, σε σχέση με το Ελληνικό.

Ο Πρέσβης, σε καμία περίπτωση, δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι το Βρετανικό μοντέλο θα αντέγραφε το Ελληνικό, δύο δεκαετίες μετά..

 

 

 

Για να γίνει πιό κατανοητό το πολύπλοκο της στρατηγικής, της υλοποίησης και τοων αποτελεσμάτων, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχουν χώρες που έχουν ωφεληθεί πολύ ή αρκετά και παράλληλα χώρες που έχουν χάσει, λίγο ή πολύ περισσότερο. Το μοντέλο είναι σχετικά απλό, όταν το παρακολουθήσεις προσεκτικά.

 

 

Κάποιος πληρώνει για να συντηρεί την Ένωση και την ίδια ώρα κάποιος άλλος εισπράττει. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ένα τέλειο παράδειγμα απωλειών. Τα χρήματα που εισέφερε παραδοσιακά, πήγαιναν σε διάφορα άλλα κράτη-μέλη.

 

Αν δούμε ιδιαίτερα την περίοδο 1985-1990, το Ηνωμένο Βασίλειο επέτρεπε στην Ελλάδα να δανείζεται περισσότερο και ταυτόχρονα γίνεται όλο και πιό υδροκέφαλη. Η Κύπρος είναι ένα επίσης τέλειο παράδειγμα. Εισπράττει Ευρωπαϊκά κονδύλια που μεθοδικά οδηγούνται στις τσέπες των “ημετέρων”.

 

 

 

Η πρώτη φορά που άκουσα ότι η Κύπρος είναι ένα πλυντήριο ήταν γυρω στο 2002. Δούλευα τότε με έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτικούς οργανισμούς της Ελλάδας και σε ένα συνέδριο (που ήταν παράλληλα και ημερίδα εκπαίδευσης) ήμουν παρών σε μια εξαιρετικά διαφωτιστική συζήτηση. Οι πιό έμπειροι επαγγελματίες του οργανισμού εξηγούσαν στους υπόλοιπους τί ανέμεναν να συμβεί στην Κύπρο, στα επόμενα χρόνια και για ποιους ακριβώς λόγους. Αυτό, σημειώνω ξανά, το 2002!

 

Το πρόβλημα της Ελλάδας και της Κύπρου ήταν εντελώς διαφορετικά αλλά και παράλληλα εξαιρετικά όμοια.

 

Η Ελλάδα, για παράδειγμα, παράγει εξαιρετικά ποιοτικό λάδι και κρασί, έχει ελιές και πορτοκάλια, απίστευτα τυριά αλλά αποτυγχάνει να τα προωθησει στη διεθνή αγορά με αποτέλεσμα να δίνει το λάδι στην Ιταλία και μετεπειτα να προωθείται ως ιταλικό, σε πολύ υψηλότερες τιμές.

 

Έχει συσσωρευμένα χρέη από το 1821 με εξαιρετικα ψηλά επιτόκια, όμοια της Ιταλίας αλλά η Ιταλία μπορεί παραδοσιακά να πωλεί τα δικά της προϊόντα σε περισσότερες αγορές αλλά και σε ψηλότερες τιμές.

 

Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα η Ελλάδα να εχει παραδοσιακά πολύ ψηλές τιμές ανα τεμάχιο και φυσικά λιγότερες επιλογές ίσου ανταγωνισμού τόσο σε σχέση με την Ιταλία όσο και με την Τουρκία.

 

Στο κομμάτι του τουρισμού παρατηρούμε ότι για μεγάλα χρονικά διαστήματα η Τουρκία είναι φθηνότερη, ως τουριστικός προορισμός, επειδή έχει τη δυνατότητα να υποτιμά το εθνικό της νόμισμα και παράλληλα επειδή έχει μιά πολύ πιό συντηρητική οικονομική πολιτική όσον αφορά τη φορολογία και τους μισθούς.

 

Ένας επίσης εξαιρετικός παραλληλισμός μου μελετώ την τελευταία δεκαετία εστιάζεται μεταξύ Κροατίας και Σερβίας. Από το 2014 που ξεκίνησα να παρατηρώ αυτές τις δύο χώρες, μπορώ να αντιληφθώ σε εξαιρετικά μεγάλη λεπτομέρεια πώς η πολιτικές και η δικτύωση της Κροατίας τη βοηθά να αναπτύσσεται, σε αντίθεση με τη Σερβία που υστερεί. 

 

 

 

 

Η Κύπρος, από τη μεριά της ήταν μιά περίπου έναν αιώνα αποικία της Αγγλίας, με έντονες συναλλαγές με την Αγγλία.

 

Στα πλαίσια της σχέσης αυτής είχε ένα νόμισμα συνδεδεμένο με τη στερλίνα και οι συναλλαγές της έδειχναν μια υγιή κατάσταση για αρκετές δεκαετίες.

 

Μετά την Ανεξαρτησία, η Κυπρος ήταν ένα νέο κράτος με σχετικά χαμηλό δανεισμό, αλλά εξαιρετικά υψηλά επίπεδα διαφθορας.

 

Όσοι ήταν μέλη του στενού πυρήνα διακυβέρνησης μετέφεραν τα όποια κέρδη στις τσέπες τους, μέσω μισθών, αυξήσεων και παροχών.

 

Το 1974, η σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή της βιομηχανίας και του τουρισμού οδήγησε σε ένα οικονομικό “θαύμα”.

 

Μεγάλωσα στην περίοδο του οικονομικού θαύματος επομένως μπορούσα να παρατηρήσω πώς δημιουργήθηκε το “θαύμα”.

Στην πραγματικότητα όμως δεν είχε υπάρξει κάποιο οικονομικό “θαύμα”.

 

Υπήρχε διασύνδεση της κυπριακής λίρας με την αγγλική που έδειχνε να είναι προς όφελος μας.

 

Υπήρχε κρατική υποστήριξη στη ντόπια παραγωγή, μέσα στην περίοδο 1980-1990.

 

Ωστόσο, όσο προχωρούσε η επόμενη δεκαετία, μπορούσες εύκολα να αντιληφθείς ότι δημιουργούσε μιά φούσκα.

 

Οι μισθοί του δημόσιοιυ τομέα πίεζαν αυτούς του ιδιωτικού.

 

Αλλά, οι μισθοί του δημοσίου τομέα αυξάνονταν επειδή το δημόσιο “δανειζόταν” συνεχώς από το ταμείο κοινωνικών ασφαλίσεων.

 

Μεχρι το 2001 είχε καταστραφει η βιομηχανική παραγωγή ως ένα κλασικό μοντέλο Πόνζι.

 

Η συνεχής αύξηση του μισθολογίου του δημόσιου τομέα και η εισροή συναλλάγματος έφερνε ακόμα ευφορία. Αλλά παράλληλα ψήλωνε τους μισθούς των υπόλοιπων κλάδων κάτι που δεν μπορούσε να συνεχίσει επί μακρόν.

Κάποια στιγμή το μοντέλο έσκασε, όπως ήταν αναμενόμενο.

 

Για όσους έχουν τη διάθεση, όσοι θέλετε και μπορείτε να παραλληλίσετε το οικονομικό μοντέλο της Κύπρου με το σημερινό μοντέλο της Αγγλίας, θα παρατηρήσετε απίστευτες ομοιότητες.

 

Η δεκαετία του 2000-2010 ήταν η πιό ενδιαφέρουσα, αναφορικά με την εξέλιξη της φούσκας και με μετεξέλιξη της σε κλασικό μοντέλο Πόνζι.

 

Από το συζήτηση που παρακολούθησα τότε στην εκπαιδευτική ημερίδα, θεώρησα δεδομένο ότι η λίρα θα υποτιμηθεί περίπου 40% πριν ενταχθει στο ευρώ.

 

Η υποτίμηση αυτή φυσικά δεν έγινε επομένως ήταν αναμενόμενο ότι θα συμβεί κάτι που να διορθώνει το λάθος αυτό, σε μερικά χρόνια.

 

Να σημειωθεί εδώ ότι πρίν την Ένταξη της Ελλάδας στη ζώνη του Ευρώ, έγινε υποτίμηση της δραχμής.

 

Η υποτίμηση αυτή ήταν παντελώς λανθασμένη γιατί στηριζόταν σε μια σειρά αλχημειών που έδειχναν ότι η Ελλάδα ήταν πιό εύρωστη σε σχέση μιε την πραματικότητα. Αυτό το μαθηματικό λάθος οδήγησε μετά στην απίστευτη κρίση που όλοι μας ζήσαμε, άμεσα ή έμμεσα, με κάποιο τρόπο.

 

Όσο προχωρούσαμε προς την μεγέθυνση της φούσκας, τα γεγονότα ξέφυγαν σε κάθε χώρα που είχε κρυμμένες ανισορροπίες.

 

Το μεγαλύτερο βάρος της έρευνας μου, στο ξεκίνημά του ήταν κάπως ιδιαίτερο. Ήταν Νοέμβριος του 2008, όταν η Βασίλισσα της Αγγλίας, σε επίσκεψη της στο London School of Economics, ρώτησε την ακαδημαϊκή κοινότητα γιατί κανένας δεν είχε αντιληφθεί έγκαιρα την οικονομική κρίση που προηγήθηκε. Αυτή η ερώτηση που παραμένει μέχρι και σήμερα θέμα συζήτησης σε αρκετές ακαδημαϊκές συζητήσεις στην Αγγλία, ήταν αυτό που μου έδωσε την ευκαιρία να μπω βαθύτερα στο αντικείμενο της έρευνας.

 

Η είδηση μεταδόθηκε παγκοσμίως και με βρήκε μπροστά στον υπολογιστή μου, σε μια στιγμή που προσπαθούσα να συνδέσω το παζλ όλων όσων είχαν συμβεί..

 

(συνεχίζεται..)

ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ,

ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΥΝΔΕΣΜΟ..

Αναζητώντας τα χαμένα λεφτά..

Κάθε άνθρωπος, οικογένεια, περιοχή ή χώρα παράγει και ξοδεύει.. Αυτός είναι ένας νόμος της οικονομίας, σε κάθε περίοδο. Τα παλιότερα χρόνια που δεν υπήρχαν νομισματικές μονάδες, οι άνθρωποι έκαναν ανταλλαγές. Αυτός που παρήγαγε αλεύρι το αντάλλασσε με αυγά, αυτός που είχε κριθάρι το αντάλλασσε με φασόλια και το αόρατο χέρι έκανε το έργο του. Βασικές προϋποθέσεις για τη συνέχιση του συστήματος ήταν η παραγωγή και η ανταλλαγή. Άν δεν παρήγαγες, δεν μπορούσες να ανταλλάξεις. Έπαιρνες μόνο ο,τι σου πρόσφερε η γενναιοδωρία (βλέπε ελεημοσύνη) των εχόντων. Το φαινόμενο των ανταλλαγών ισχύει μέχρι και σήμερα. Σε χώρες όπου υπάρχει καλπάζων πληθωρισμός (ιδιαίτερα στη Λατινική Αμερική και την Αφρική), οι πολίτες αρκετών περιοχών διατηρούν ανταλλακτήρια προϊόντων.

Στις πιό σύγχρονες κοινωνίες, οι νομισματικές μονάδες ήταν αυτές που καθόριζαν το εμπόριο. Πουλούσες αυτό που παρήγαγες, έπαιρνες χρήμα (σε χρυσάφι, άργυρο, χαλκό ή κάποια πρόσμιξη) και αγόραζες με τη σειρά σου ο,τι σου επέτρεπε η αξία των νομισμάτων που είχες στα χέρια σου. Στις δύσκολες μέρες των πολεμικών αναμετρήσεων, ο νικητής μάζευε σαν κέρδος ο,τι εύρισκε στο χώρο του ηττημένου και πουλούσε ο,τι και όποιον ήθελε για να εξαργυρώσει τη νίκη του. Ο ηττημένος ήταν πλέον σκλάβος και τα χρήματα της χώρας του λιώνονταν για να γίνουν νομίσματα της χώρας του νικητη. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που καταγράφηκε ήταν η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1204.

Μετά το μεσαίωνα, οι καταγραφές αναφέρουν ότι οι χώρες χρεωκοπούσαν κάθε φορά που έχαναν ένα πόλεμο ή κάθε φορά που το εμπόριο ήταν για σειρά ετών εις βάρος τους (εξήγαγαν λιγότερα απο όσα εισήγαγαν). Σε αυτές τις περιπτώσεις γινόταν ανακατανομή εδαφών και περιουσιών. Οι νικητές αποκτούσαν τα εδάφη των ηττημένων και τους έπαιρναν στη δούλεψή τους. Το αόρατο χέρι έκανε με επιτυχία το έργο του. Βάσει αυτών των ανακατατάξεων στα εθνικά ισοζύγια δεν υπήρξε οποιαδήποτε νομισματική ένωση που να άντεξε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τόσο η Λατινική Νομισματική Ένωση όσο και η Σκανδιναβική διαλύθηκαν μόλις οι ανισορροπίες έγιναν ανεξέλεγκτες. Οι μόνες νομισματικές ενώσεις που ακόμα επιβιώνουν είναι η Αμερικανική (ΗΠΑ) και η Γερμανική (ενοποίηση δύο Γερμανιών). Αυτές οι δύο ενώσεις είναι καταναγκαστικές, αφορούν έθνη που δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να ανακατανείμουν τον εθνικό πλούτο στο σύνολο της χώρας. Η Ευρωζώνη ζεί στις μέρες μας τους κλυδωνισμούς που πέρασε η Λατινική Νομισματική Ένωση και η Σκανδιναβική. Μέχρι να επέλθει το μοιραίο..

Απο τα πανάρχαια χρόνια μέχρι και τις πιο σύγχρονες εποχές υπήρξαν περιπτώσεις όπου οι στρατιωτικές επεμβάσεις και η διπλωματική επιβολή (πχ. ΤΡΟΪΚΑ) γίνονταν για να αποκατασταθούν τα συμπεφωνηθέντα. Ο οφειλών έπρεπε να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις του. Σε γενικές γραμμές, άν η Κύπρος παρήγαγε 1 εκατομύριο ευρώ ανα ημέρα σήμαινε ότι καθένας μας δικαιούταν (αναλογικά) 2 ευρώ για τις όποιες ανάγκες του. Και σε κάθε περίπτωση που κάποιος αποφάσιζε ότι βάσει των κεκτημένων του έπρεπε να λάβει 10 ευρώ, για την αποκατάσταση της κανονικότητας και των ισορροπιών οδηγούσε στην πείνα 4 άλλους. Άν ο λογαριασμός που πλήρωνε τον εθνικό λογαριασμό ήταν διαχρονικά ελλειμματικός, θα έπρεπε να αναμένουμε τη στιγμή που θα έρχονταν τα αεροπλανοφόρα του δανειστή ή οι πιο "διπλωματικές" του αντιπροσωπίες, όπως διδάσκει η ιστορία για κάθε προηγούμενη περίπτωση.

Πέρσι, οι τράπεζες μας εμφάνισαν συσσωρευμένες οικονομικές υποχρεώσεις αρκετών δισεκατομυρίων ευρώ. Στην ιστορία, κάθε φορά που συνέβαινε το ίδιο, το κράτος παρενέβαινε σαν μαξιλάρι ( δανειστής της υστάτης / lender of last resort ). Εκείνη ακριβώς τη στιγμή όμως φάνηκε ότι και το ίδιο το κράτος μας είχε μια αντίστοιχη οικονομική τρύπα (στις επόμενες αναρτήσεις θα εξηγήσουμε και το πώς δημιουργήθηκαν αυτές οι τρύπες). Έπρεπε (αναγκαστικά) να δανειστούμε απο το εξωτερικό για να καλύψουμε τις υποχρεώσεις μας. Έπρεπε να δανειστούμε απο αυτούς που είχαν διαθέσιμα πλεονάσματα και να αναδιαρθρώσουμε όσα υπήρχαν στο εσωτερικό, σαν αποτέλεσμα της οικονομικής φούσκας που κάποιοι σχεδίασαν και υλοποίησαν, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια . Έπρεπε να βάλουμε εγγύηση ο,τι συνηθίζεται κάθε φορά, τις περιουσίες μας, εμάς και τα παιδιά μας. Το αόρατο χέρι, επανέλαβε το έργο του, σαν φάρσα ή τραγωδία.

Αυτοί που μέχρι σήμερα αναζητούν τους υπεύθυνους του οικονομικού εγκλήματος, κομίζουν γλαύκαν εις Αθήνας. Για δεκαπέντε περίπου χρόνια, οι επιχειρήσεις μας, οι τράπεζες μας και το κράτος μας πλήρωναν μισθούς απο χρήματα που δεν είχαν και δεν δημιουργούσαν. Δημιούργησαν πλασματικούς αριθμούς, πλασματική ανάπτυξη και πλασματική ευδαιμονία. Αυτή η κατάσταση αποκαλείται πιό επιστημονικά ως "μεταφορά απο την περίοδο της κανονικότητας στην φάση της φούσκας και απο τη φάση της φούσκας στη φάση του Ponzi". Η διαχρονική ατιμωρησία μας μετέφερε διαδοχικά στη φάση της φούσκας και έπειτα στη φάση του Ponzi για ένα πολύ απλό λόγο. Δεν είχαν λόγο να μην κλέβουν και να μην εξαπατούν, όλοι όσοι το έκαναν, όταν έβλεπαν ότι οι προηγούμενοι δεν τιμωρούνταν.

Όσοι αυτές τις μερες αρθρογραφούν για κεκτημένα και δικαιώματα που χάνουν είναι όλοι αυτοί που την τελευταία δεκαπενταετία αμοίβονταν απο ένα λογαριασμό υπερανάληψης στον οποίο όλοι εμείς οι υπόλοιποι κάναμε κατάθεση. Τα χρήματα και οι αυξήσεις που έπαιρναν ήταν στην ουσία δανεικά με εγγυητές όλους εμάς τους υπόλοιπους. Τα κεκτημένα και τα δικαιώματα που επικαλούνται δεν ήταν τίποτα παραπάνω απο μια ουτοπία που διήρκεσε όσο η απάτη παρέμενε ατιμώρητη και για όσο ο λογαριασμός παρέμενε ανεξόφλητος..

Ο Νίκος Ραφίδιας [ προσωπική ιστοσελίδα ] είναι Πολιτικός Επιστήμονας και ενεργός πολίτης στα πλαίσια της δημιουργίας ενός υγιούς Ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Το κείμενο αυτό γράφτηκε επειδή κατα την άποψη του η ενίσχυση του ελέγχου της ασυδοσίας είναι η μόνη διέξοδος για την εξυγίανση της κρατικής μας μηχανής.

Ανατομία ενός εγκλήματος : Ανισότητα

Οι κοινωνίες είναι αναγκασμένες να συνεργάζονται, τόσο στο εσωτερικό τους όσο και στο διεθνές επίπεδο, σε μια βασική ανάγκη επιβίωσης αλλά και ομαλής συνύπαρξης τους. Αυτός είναι και ένας βασικός νόμος της φύσης που όταν καταπατείται οδηγεί σε απίστευτες ανισότητες. Ιδιαίτερα εμείς, σήμερα, άν αναλογιστούμε ότι εδώ και δέκα χρόνια είμαστε κι εμείς μέρος μιας οικογένειας με 27 άλλα μέλη, είμαστε αναγκασμένοι να μπορούμε να βρεθούμε στη δική τους θέση, να κατανοήσουμε τη δική τους άποψη και να δούμε με ποιό τρόπο θα μπορέσουμε να συνυπάρξουμε και να παράξουμε ευημερία και σταθερότητα σαν ένα ενιαίο σύνολο, αποτρέποντας τις ανισότητες. Πρόσφατα ανακάλυψα άλλον ένα επιστήμονα που μελετά τις ανισότητες και την μακροχρόνια επίδραση τους, ένα τομέα που μέχρι σήμερα είναι στο περιθώριο, με τις όσες τραγικές συνέπειες βιώνουμε. Η οικονομία των ανισοτήτων του Thomas Piketty έρχεται να προστεθεί στη λίστα όλων των τεκμηρίων που συλλέγω προσπαθώντας να εξηγήσω όσο πιο παραστατικά και πραγματιστικά την περσινή μας χρεοκοπία, την αντίστοιχη Ελληνική μερικά χρόνια πριν και τις επαναλαμβανόμενες χρεοκοπίες που παρατηρούνται στη διεθνή σκηνή.

Οι ανισότητες είναι ο βασικότερος λόγος και η ανομία είναι ο βασικότερος πυρήνας της απορρύθμισης. Και παρότι δεν υπάρχει άμεση μέτρηση τους, η συλλογή των έμμεσων δεδομένων (όπως οι δείκτες διαφθοράς) αρκούν. Σαν μαθητής, κάποια στιγμή κλήθηκα να επιλέξω το πεδίο των μελλοντικών σπουδών μου. Επιλέγοντας τον κλάδο της πολιτικής επιστήμης θεωρούσα τότε ότι είχα μια σίγουρη εργασία. Σύμφωνα με τη δική μου κοσμοθεωρία, ο αποκλεισμός των πολιτικών επιστημόνων απο την εκπαίδευση δεν ήταν δυνατός καθώς θα επέφερε αργά ή γρήγορα τη διάλυση της. Στο κάτω κάτω οι καθηγητές μας είχαν τη στοιχειώδη εντιμότητα να ομολογούν ότι δεν είχαν την ικανότητα να μας διδάξουν την πολτική σκέψη, απλά ήταν αναγκασμένοι απο το σύστημα να το κάνουν. Εικοσιπέντε περίπου χρόνια μετά, βλέπω την απόλυτη διάλυση ενός σαθρού συστήματος. Επέλεξε να δράσει μυωπικά, να εκχωρήσει κουτοπόνηρα τη δυνατότητα διδασκαλίας σε λάθος άτομα και έχτισε δύο γενιές άβουλων ανθρώπων που στη σημερινή πραγματικότητα αποκαλούνται παπαγάλοι.

Επιλέγοντας επαγγελματικά τον κλάδο της τεχνολογίας θεωρούσα ότι μπορούσα να αναμειχθώ και να εργαστώ σε μιά κατηγορία επαγγελματιών που βρίσκονται πάντα στην αιχμή της εξέλιξης. Παρότι σαν σκέψη ήταν απόλυτα σωστή, η όλη πορεία της κοινωνίας μας ήταν τέτοια που με διέψευσε για άλλη μιά φορά. Η κοινωνία μας δεν αντιλήφθηκε έγκαιρα την αξία της τεχνολογίας. Παρέμεινε στο σημείο που βρισκόταν είκοσι χρόνια πριν (στα χρόνια του μπακκαλλοδεύτερου..) και απλά ξεπεράστηκε απο την πλειοψηφία των υπολοίπων κρατών. Αναλογιστείτε ένα άτομο που δουλεύει στον επαγγελματικό του χρόνο σε δύο-τρείς διαφορετικές αγορές και μπορεί να διακρίνει τις διαφορές και τις ελλείψεις που εντοπίζει στα αντίστοιχα άτομα και αγορές που παραμένουν προσκολλημένα σε μια μόνο περιοχή η χώρα. Η πρόσφατη μας χρεοκοπία ανέδειξε άλλο ένα πρόβλημα. Όντας χρεοκοπημένοι δεν είμαστε πλέον ικανοί να διατηρήσουμε την όποια έρευνα και ανάπτυξη σχεδιάζαμε και εφαρμόζαμε μέχρι σήμερα.. Αλλά, απο την άλλη, πολλοί θεωρούν καλύτερο το να μην γνωρίζεις απο του να είσαι η μειοψηφία που εντοπίζει αλλά ποτέ δεν εισακούεται..

Επιλέγοντας να εμπλακώ στην πολιτική σκηνή, σαν πολιτικός επιστήμονας, έμπαινα στο πεδίο των σπουδών μου και μπορούσα να προσφέρω στη βελτίωση της κυπριακής πολιτικής σκηνής. Αυτή η πολιτική σκηνή που έζησα, σε πολύ μεγάλο βαθμό, ήταν ένα θλιβερό μείγμα ανίκανων και κουτοπόνηρων πολιτικάντηδων που διόριζαν άχρηστα άτομα και διαιώνιζαν τη δική τους επιβίωση στηριζόμενοι σε αυτό τον φαύλο κύκλο. Μια βασική παράμετρος που δεν πρέπει να ξεχνούμε είναι ότι μια κλειστή κοινωνία μπορεί να επιβιώσει με αυτο το προβληματικό μοντέλο ακόμη και για αιώνες. Μέχρι τη μέρα που θα πέσουν οι μάσκες, μέχρι που να έρθει η ώρα της Άλωσης. Μια κοινωνία που ανήκει σε μια κοινωνία υγιούς ανταγωνισμού όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγκαστικά καταρρέει με την πρώτη αναποδιά. Αυτός ήταν ο λόγος της περσινής μας χρεοκοπίας. Το εσωτερικό σύστημα μας συντηρούσε το ισχύον βόλεμα, την ανικανότητα των ημετέρων και τον εφησυχασμό των κυβερνώντων. Σε καμία περίπτωση, κάτι τέτοιο δεν ήταν βιώσιμο για μεγάλο διάστημα όσο ένα αντίστοιχο μεγάλο μέρος της Ευρωπαϊκής οικογένειας προόδευε και εμείς, την ίδια ώρα,  με το έτσι θέλω, οπισθοδρομούσαμε..

Επιλέγοντας να ακολουθήσω μεταπτυχιακές σπουδές πίστευα ότι θα επιτύγχανα να κερδίσω γνώσεις ενός ψηλότερου επιπέδου. Δυστυχώς και αυτός ο μικρόκοσμος που γνώρισα ήταν ελεγχόμενος απο μια αντίστοιχη ομάδα επιτήδειων-μισθοφόρων που στόχος τους ήταν να αναπαραγάγεται η δική τους άποψη και οι δικές τους θεωρίες, όσο ληγμένες και άν είναι στις μέρες μας, και για όσο διάστημα έβρισκαν κρατικά και κοινοτικά κονδύλια να σφετερίζονται. Ήταν ιδιαίτερα σοκαριστικό να με συμβουλεύει καθηγητής μου να γράψω αυτά που ήθελε να διαβάσει ο βαθμολογητής μου. Η δική μου έρευνα και μελέτη δεν είχε κανένα λόγο να υπάρχει, άν συγκρουόταν με τους αλάνθαστους αυτούς καιροσκόπους, με τα όσα αποτελέσματα είχαμε τη... χαρά να απολαύσουμε, τη σοφία τους! Η σύγκριση του εκπαιδευτικού συστήματος της Κύπρου και των χωρών στις οποίες είχα την τύχη να βρεθώ, να παρατηρήσω και να δουλέψω με έκανε να συμβουλεύω τον καθένα που ζητούσε την άποψη μου να αποκλείσει τις όποιες σπουδές στο εσωτερικό, εάν και εφόσον μπορεί οικονομικά να αντεπεξέλθει οπουδήποτε αλλού, έξω απο εδώ..

Παράλληλα όμως, η πρόσφατη παταγώδης αποτυχία της ευρωπαϊκής, δήθεν δημοκρατικής, πολιτικής σκηνής να φέρει ουσιαστικά αποτελέσματα στον μέσο πολίτη της, καταδεικνύει το τέλος μιας εποχής.Οι πολίτες, τόσο εδώ όσο και οπουδήποτε αλλού, δεν έχουν πλέον καμία απολύτως σχέση με τα κόμματα και τις κομματικές ελίτ, τις ομάδες πίεσης, δήθεν ανανέωσης και δήθεν διαφάνειας. Οι απλοί πολίτες έχουν σήμερα τα προσωπικά τους προβλήματα τα οποία θεωρούσαν ότι θα επιλύουν οι πολιτικοί τους εκπρόσωποι. Γι αυτό τους ψήφιζαν και γι αυτό τους χρυσο-πλήρωναν. Τα κόμματα και οι κομματικές ελίτ απο την άλλη είχαν σαν κύριο στόχο τους την υλοποίηση ενός δικού τους σχεδιασμού, άσχετου με τον απλό πολίτη, ενός μηχανισμού που θα τους επέτρεπε να κατακτήσουν την καρέκλα και να χτίσουν τους μηχανισμούς εκείνους που να τους διατηρήσουν στην καρέκλα, να γεμίζουν τις τζέπες τους  και παράλληλα να εμποδίζουν τους υπόλοιπους απο του να πλησιάσουν ή να καταλάβουν τί πραγματικά συμβαίνει.

Η σημερινή μας κατάσταση, τόσο στην πολιτική όσο και στην οικονομία, απλά θυμίζει την άποψη που έχει μια ομάδα τυφλών για έναν ελέφαντα. Εκεί που τον αγγίζει ο καθένας τους, σχηματίζει απλά τη δική του, μυωπική άποψη. Και φυσικά, σε μιά κοινωνία όπου οι προνομιούχοι στήνουν το παιχνίδι έτσι ώστε να έχεις μόνο μυωπική αποψή, αυτοί που το αντιλαμβάνονται πρώτοι επιλέγουν να απέχουν, να διαφοροποιούνται και να υπομένουν μέχρι να προκύψει κάποια νέα, πιο υγιής κατάσταση. Γιατί, πολύ απλά, δεν έχουν κανένα απολύτως λόγο να συμμετέχουν σε κανένα στημένο παιγνίδι..

Διπλωματία και κάλπη

Ένα εξαιρετικό βιβλίο-τροφή για το πολιτικό μυαλό, για τον κάθε φέρελπι πολιτικό επιστήμονα, είναι η "Διπλωματία" του Χένρι Κίσινγκερ. Το βιβλίο αυτό είναι προαιρετικό διάβασμα μεν, για το φοιτητόκοσμο των Πολιτικών Επιστημών,  αλλά αποτελεί ένα ευαγγέλιο της διεθνούς πολιτικής σκηνής καθώς ξετυλίγει τη δράση των μεγάλων δυνάμεων και των κατα καιρούς δορυφόρων τους για πάνω απο τρείς αιώνες και περιγράφει συγκλονιστικά τη δημιουργία και τη διάλυση των πολιτικών και κοινωνικών ομάδων και των κρατών και τη σταδιακή αναδιαμόρφωση των ηπείρων. Όσο μεροληπτικό και άν το κρίνει ο αναγνώστης, εξαιτίας του συγκεκριμένου συγγραφέα, απο επιστημονικής πλευράς το συνολικό πλαίσιο ιδεών, αρχών και στρατηγικών που περιέχει παρέχει εξαιρετικές κατευθύνσεις στη διεύρυνση της πολιτικής σκέψης και στη χάραξη και διαμόρφωση της όποιας μελλοντικής στρατηγικής. 

Αυτές τις μέρες διαβάζω αυτό το βιβλίο για δεύτερη φορά και οφείλω να ομολογήσω ότι το βρίσκω ακόμα πιο συγκλονιστικό απο την πρώτη μου φορά, σαν πρωτοέτης φοιτητής της Πολιτικής Επιστήμης. Σαν "πιο ωριμός" και "πιο έτοιμος", αντιλαμβάνομαι πλέον τη λογική και τη φυσικότητα των δύο παγκόσμιων πολέμων και των συνεχών διενέξεων και συγκρούσεων. Χτίζοντας πολύπλοκες και ανίερες συμμαχίες φτάνεις στο αδιέξοδο να πρέπει να τηρήσεις μια ηθική ή άσκοπη και άστοχη σου υποχρέωση. Επίσης, συσσωρεύοντας ανικανότητα και οργή φτάνει κάποια στιγμή που το ποτήρι θα ξεχυλίσει. Έχοντας π.χ. η Γαλλία χρησιμοποιήσει την τεχνική του "διαίρει και βασίλευε" επι σειρά αιώνων βρέθηκε στη δεινή θέση να υποστεί ο,τι και η ίδια είχε προκαλέσει στο παρελθόν. Έχοντας η Γερμανία συγκεντρώσει τη δύναμη και την οργή για να "τιμωρήσει" τη Γαλλία δεν είχε κανένα λόγο να μην το κάνει. Η ιστορία διδάσκει κυρίως ότι έχει χιούμορ.

Στα πιο.. δικά μας, έχουμε ζήσει ιδιαίτερα κρίσιμες περιόδους, όπως το 1963 και το 1974.. Η σημερινή μας κατάντια δείχνει ότι δεν συνηθίζουμε να διδασκόμαστε απο τα παθήματα μας. Ούτε σαν κράτος, ούτε σαν έθνος.. Τί σημαίνει Κούβα της Μεσογείου; Γιατί ξεκίνησε ο όρος και γιατί συνεχίζεται ; Πόσες ομοιότητες έχουμε με την Κούβα και γιατί ποτέ δεν τις αναλύσαμε διαξοδικά ; Τί είναι ο ζωτικός χώρος ; Μπορεί να είναι κάτι το πολύ γενικό αλλά και το πολύ ειδικό και ιδιαίτερο.. Ζωτικός χώρος, ενδέχεται να είναι τα 12 ναυτικά μίλια για μια χώρα, μπορεί να είναι όλη η μεσογειακή λεκάνη για μια άλλη, μπορεί να είναι μόλις 100 μέτρα ακτογραμμής σε μιά χώρα όταν ούτε αυτά δεν μπορεί να προασπίσει. Για μια χώρα σαν την Τουρκία μπορεί να είναι η Ελλάδα, σε πρώτη φάση, και η Αυστρία ή η Ουγγαρία σε δεύτερη. Φτάνει να έχει τη στρατηγική, τη θέληση και την ικανότητα.. Γιατί δεν υπάρχει χώρα "Κύπρος" ; Όταν μια ισχυρή χώρα έχει στρατηγική ικανότητα  και στρατιωτική δυνατότητα, απλά δεν υπάρχεις..Επειδή είσαι μικρός ; Όχι.. Επειδή είσαι τόσο ανίκανος που διέλυσες εκ των έσω, ολομόναχος, την ύπαρξη σου..

Πόσο ευαίσθητη είναι η γεωπολιτική θέση μιάς χώρας; Απόλυτα. Κάθε στρατηγικό σημείο της υφηλίου έχει αξία για πολλά και συνήθως αντικρουόμενα συμφέροντα. Μέσα απο ένα τυχαίο γεγονός (π.χ. φυσικό αέριο) απο κλητήρας γίνεσαι βασικός παίχτης ή το αντίστροφο.. Η Ουκρανία είναι το πιό πρόσφατο παράδειγμα της εύπλαστης σκακιέρας όπως προ εικοσαετίας υπήρξε η Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ και το Ιράν. Μια τυχαία σπίθα μπορεί να γκρεμίσει αιώνες ιστορίας και προόδου, άν δεν καταφέρεις να διαχειριστείς σοφά και συνετά μια "κακή" στιγμή.. Δείτε π.χ. την Αυστρία σήμερα και συγκρίνετε την σε σχέση με ένα αιώνα πριν.. Σας λέει κάτι σήμερα το κράτος της Πρωσίας ή η Καρχηδόνα ;

Είναι πλέον προφανές ότι αυτοί που διαχειρίζονται το ιδιαίτερο πολιτικό μας πρόβλημα, τις τελευταίες δεκαετίες, δεν έχουν πραγματική επίγνωση ή ικανότητα να διαχειριστούν την πολυπλοκότητα των διεθνών σχέσεων. Είναι πολύ πιο σημαντικό για ένα σημαντικό αριθμό εξ αυτών η αλλαγή χαλιών, πιάτων, κατοικιών και αυτοκινήτων απο το εθνικό μας πρόβλημα και τη στρατηγική της διαχείρισης του. Την ίδια όμως ώρα, ο βασικότερος αντίπαλος μας είναι μια χώρα με ιστορία στη διπλωματική (και μη) διαχείριση της ιστορίας. Κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει επισημάνει ή αναλύσει κανένας μας !

Ένα επιπρόσθετο πολύτιμο υπόβαθρο για κάθε λαό είναι η παιδεία. Όταν έχεις έμπειρους και ικανούς δασκάλους και όχι όταν έχεις στρατιές απο έμμισθους καιροσκόπους. Η πλειοψηφία τους, σε αυτό τον τόπο, είναι ξεκάθαρα καιροσκοπική. Γι αυτό τον πολύ απλό λόγο, μέχρι και σήμερα, όλες οι γενιές αυτού του τόπου, δεν έχουν πολιτική σκέψη, κριτική άποψη και ικανότητα επιλογής. Την προσεχή Κυριακή, για παράδειγμα, έχουμε την ευκαιρία να επιλέξουμε τους ικανότερους αντιπροσώπους μας για το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο και να χαράξουμε το δρόμο της αναγέννησης, καινοτομίας, της ικανότητας και της ανόρθωσης της Ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής οικογένειας . Θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μένα περισσότερο το κατα πόσο θα καταφέρουμε να στείλουμε τους ικανότερους των υποψηφίων ή κατα πόσο θα επιλέξουμε τους πιο αντιπροσωπευτικούς πρωταγωνιστές της εσωτερικής μας διαφθοράς και ανικανότητας.. Η μακρόχρονη εμπειρία μου απο τη μιά, με αναγκάζει να βλέπω την ωμή πραγματικότητα. Η ρομαντική μου αισιοδοξία, απο την άλλη, μου λέει να συνεχίζω να ελπίζω..

10 χρόνια μετα το ΟΧΙ και 1 χρόνο μετά το ΝΑΙ..

Λέγεται ότι η ιστορία διδάσκει και η άρνηση μας να διδαχτούμε μας αναγκάζει να επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη.. Στις 24 Απριλίου 2004, ο Ελληνικός πληθυσμός της Κύπρου είπε ένα βροντερό ΟΧΙ σε ένα προβληματικό σχέδιο που οδηγούσε στην ολοκληρωτική διάλυση του κράτους του. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι αυτό το 76% αυτού του "περήφανου" λαού που πρόλαβε το ξεπούλημα και τη διάλυση το 2004 (σώζοντας εν μέρει και το τουρκοκυπριακό στοιχείο αυτού του τόπου απο τον αφανισμό) άφησε τους επιτήδειους που τον κυβερνούσαν διαχρονικά να ξεπουλήσουν το παρόν και το μέλλον του δέκα χρόνια μετά ! Ένα χρόνο πριν, ο ίδιος κόσμος που θέλει να αυτο-αποκαλείται ελεύθερα σκεπτόμενος και μορφωμένος είδε την ηγεσία του να ξεπουλά και επίσημα το κράτος και το μέλλον του με τα λάθη, τις σκόπιμες ή τυχαίες ενέργειες και παραλήψεις που όλοι οι καλοπληρωμένοι εκλελεγμένοι πολιτικοί άρχοντες και δημόσιοι λειτουργοί προκάλεσαν με την έλλειψη γνώσης, την ανικανότητα, τον καιροσκοπισμό ή/και την αδιαφορία τους.

Τα δύο γεγονότα, είτε δείχνουν να συνδέονται είτε όχι, έχουν απόλυτη σχέση μεταξύ του σε ένα κόσμο απο πολύπλοκους μαθηματικούς συνδυασμούς στρατηγικών κινήσεων. Έχει να κάνει με τη μακρόχρονη διαχείριση ή τη συγκάλυψη ενός προβλήματος μέσα απο επιδερμικές σοφιστείες. Το 2004 επενδύσαμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρώ ως θεμέλια για το μέλλον μας. Ένας λαός που αυτο-διαφημίζεται ως ελεύθερα σκεπτόμενος και μορφωμένος δεν πρέπει να είναι προσκολλημένος σε ένα κομματικό φανατισμό που συνδυάζει την ανομία και τη συγκάλυψη. Εξαιρετικά ενδιαφέρον, άν αναλογιστούμε ότι κάθε "λαθάκι" που συγκάλυπτε έφερνε ένα μεγαλύτερο. Η ανοχή και η αδιαφορία έφερε την έξαρση των ανισοτήτων του απλού λαού σε σχέση με τους επιτήδειους. Δισεκατομύρια λίρες και έπειτα ευρώ πέρασαν στα χέρια των λίγων επιτήδειων καιροσκόπων χωρίς οι κάθε λογής καλοπληρωμένοι θεσμοί μας να παρουν είδηση. Και τότε βλέπουμε το αποτέλεσμα στη λυπητερή. Μόνο που είναι πάρα πολύ αργά ! Το ευρώ, σαν νόμισμα, εμφανίζει ή/και αναδεικνύει  τις ανισότητες των επιτυχημένων και των αποτυχημένων, τη συνετή διαχείριση των βόρειων και τη νομιμοποιημένη λεηλασία των νότιων. Μετά απο μια σειρά αναλύσεων που έκανα τους τελευταίους μήνες ανακάλυψα ότι το ευρώ σαν νόμισμα είναι μια ευχή και μια ασφάλεια για το σύνολο της Ευρώπης αλλά μετατρέπεται πολύ εύκολα σε κατάρα όταν πέσει στα χέρια ανίκανων, καιροσκόπων απατεώνων.

Ένας εξαιρετικά ενδιαφέρον τομέας, στον οποίο δείχνω ιδιαίτερη αδυναμία είναι ο τομέας της φούσκας, εκεί όπου η υπερ-μεγέθυνση των αριθμών φτάνει στο οριακό σημείο όπου πρέπει αναγκαστικά να γυρίσει σε εκ του μηδενός επανεκκίνηση. Αυτές τις μέρες μετρώ την απώλεια πλούτου του ΧΑΚ απο το 1998. Είναι απίστευτη η ηλιθιότητα και η συγκάλυψη εκείνης της περιόδου. Είναι επίσης απίστευτο το ότι οι αριθμοί εκείνοι που χάθηκαν τότε είναι οι αριθμοί που μας λείπουν σήμερα. Σε μια υγιή κοινωνία, οι τότε αριθμοί θα οδηγούσαν σε μια σημερινή ευημερία. Σε μια σαθρή κοινωνία εκείνοι οι αριθμοί οδηγήθηκαν στο πιθάρι των Δαναϊδων.

Ο καθηγητής Jonathan Tomkin περιέγραφε πριν απο καιρό το πώς οι Βίκιγκς διέλυσαν τον πολιτισμό τους απο την υπερεξάνληση των φυσικών τους  πόρων. Κι εμείς με τη σειρά μας, αρκετούς αιώνες μετά, αντιγράψαμε τη μέθοδο τους υπερεξαντλώντας τις δικές μας οικονομίες και στηριζόμενοι στους ξένους παράγοντες, κεφαλαιοκράτες και επενδυτές σαν να ήταν κάποιο φιλανθρωπικό ίδρυμα.  Η φούσκα στην οικονομία τείνει να χαρακτηρίζεται απο μεγάλο αριθμό ατόμων που τοποθετούν τα χρήματα τους σε ένα συγκεκριμένο τομέα, χωρίς επαρκή διασπορά προς αποφυγή των κινδύνων. Η ανισορροπία που προκαλείται στο σύστημα σε μια τέτοια περίπτωση είναι τέτοια που εγγυάται την πληρη διάλυση του, αργά ή γρήγορα. Επίσης, το φαινόμενο της φούσκας, άν το τοποθετήσουμε στην εκπαίδευση και την παιδεία χαρακτηρίζεται απο μεγάλο αριθμό ατόμων που πάνε να αγοράσουν ένα χαρτί και ένα επίσης μεγάλο αριθμό καθηγητών που είναι διατεθειμένοι να τους το πουλήσουν για να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τους μισθούς και τις αυξήσεις τους. Η επιδερμική και μονόπλευρη παροχή ελλειμματικής γνώσης προκαλεί μια πιο μακρόχρονη και πιο επώδυνη κατάρρευση της κοινωνίας.

To 2004 ένας κοιμισμένος λαός ξύπνησε στιγμιαία απο το λήθαργο του, πρόλαβε το κακό και έπειτα ξανακοιμήθηκε στη μακαριότητα του. To 2014, ο ίδιος κόσμος, ξύπνησε απο το λήθαργο του, χωρίς χρήματα και μέλλον, εξαιτίας της εμπιστοσύνης που έδειξε σε μια μερίδα ανίκανων απατεώνων στους οποίους είχε υποθηκεύσει το παρελθόν και το μέλλον του, στα τυφλά και χωρίς κανένα έλεγχο.

Μέχρι σήμερα, αυτός ο λαός ψήφιζε στα τυφλά και κατ επανάληψη τα ίδια άτομα, στηριζόμενο στο ωραίο τους χαμόγελο, ή την κομματική τους ταυτότητα, ή, ακόμα χειρότερα, έμενε σπίτι του και άφηνε τους άλλους να αποφασίσουν ανενόχλητοι.

Θα αποτελεί εξαιρετικό κοινωνιολογικό ενδιαφέρον  άν στις επερχόμενες Ευρωεκλογές θα το επαναλάβει, αφήνοντας τους επιτήδειους και τους καιροσκόπους να αποφασίσουν μόνοι τους.

Αρκεί να συνειδητοποιήσει ότι οι επιτήδειοι επιβιώνουν απο την κρατική και κοινοτική χρηματοδότηση μόνο όσο εμείς τους την δίνουμε με τη ψήφο μας..

Ιδού η Ρόδος !

Ανατομία ενός εγκλήματος : Προσβασιμότητα

Μία εξαιρετικά χρήσιμη έννοια, που ανακάλυψα τα τελευταία χρόνια, είναι το Whistleblowing. Η πρώτη φορά που γνώρισα την έννοια ήταν σε μια ανάρτηση του τότε επιτρόπου Περιβάλλοντος, Χαράλαμπου Θεοπέμπτου [ διάβασε το σχετικό δημοσίευμα του ]. Ο Επίτροπος ασχολήθηκε τότε με το φαινόμενο των σκανδάλων, τη συγκάλυψη τους απο το κάθε κέντρο συμφερόντων και την τελική αποκάλυψη τους απο ένα άτομο ή ομάδα, ενέργεια που βασίζεται στο έννομο συμφέρον της κάθε εύρυθμης κοινωνίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε σχετική νομοθετική πράξη το 1998 [ διάβασε εδώ.. ]. Σκεφτείτε λοιπόν ότι άν είχαμε την αντίστοιχη νομοθετική πράξη απο τότε θα είχαμε επίσης τη δυνατότητα να ελέγχουμε και να αποκαλύπτουμε έγκαιρα τα όσα προβλήματα και σκάνδαλα επακολούθησαν, στηριζόμενοι στο έννομο μας συμφέρον, δικαίωμα τόσο προσωπικό όσο και εθνικό. Βάσει μιας πρόχειρης λίστας (στηρίζομαι εν μέρει στο εξαιρετικό βιβλίο της Ειρήνης Χαραλαμπίδου, "Όσα Συζητήσαμε") θα μπορούσαμε να αποτρέψουμε περιληπτικά - τη λεηλασία του Χρηματιστηρίου, - την προβληματική πορεία της ΗΛΙΟΣ, - τις δύο προηγούμενες (ανεπίσημες..) χρεοκοπίες μας, - τη θυματοποίηση 13 αδικοχαμένων ψυχών στο Μαρί, - την καλοσχεδιασμένη λεηλασία του τραπεζικού μας τομέα, - την περσινή μας (επίσημη) χρεοκοπία..

Δυστυχώς όμως, η κάθε συγκάλυψη ή η κάθε αποκάλυψη των όποιων προβλημάτων ή/και σκανδάλων στηρίζεται πρώτιστα στην πολιτική ωριμότητα και τη θέληση του κάθε λαού. Είναι αυτονόητη η εφαρμογή κάθε θεσμού ή/και νόμου διαφάνειας σε χώρες με προηγμένη ωριμότητα και θέληση για πραγματική δημοκρατία και ισονομία, όπως και η απουσία ή / και το κουκούλωμα σε χώρες με αυξημένα επίπεδα διαφθοράς. Είναι πολύτιμο στοιχείο το ότι και με ευρωπαϊκή επιβεβαίωση πλέον εμείς ανήκουμε στους διεφθαρμένους και τους λάτρεις του κουκουλώματος.

Ένα σκάνδαλο (μικρού μεγέθους για τα δικά μας πρότυπα..) το οποίο μέλετησα απο τη δημιουργία του ήταν ο κόμβος του ΓΣΠ. Κακοσχεδιασμένος και εκτός των προτύπων κινητικότητας. Κάθε φορά που περνώ και διαπιστώνω το τελικό αποτέλεσμα αναρωτιέμαι πόσο δύσκολο είναι για μια χώρα να παράξει ποιότητα για το μέλλον της. Το αποτέλεσμα, άν το αξιολογήσεις στα κυπριακά μέτρα, δεν είναι κακό. Άν όμως το συγκρίνεις με ένα αντίστοιχο έργο στη Βουδαπέστη  είναι τραγικό εως και εγκληματικό. Η ανακατασκευή της Θεμιστοκλή Δέρβη είναι το δεύτερο σκάνδαλο. Κάναμε ένα εξαιρετικά φαρδύ δρόμο, χωρίς στοιχειώδες πεζοδρόμιο ! Και η κοινωνία μας το αποδέχτηκε σαν κάτι το φυσιολογικό και χωρίς διαμαρτυρία ! Ευχάριστη νότα, μετα απο τόσες δεκαετίες, η τοποθέτηση διάβασης πεζών μέσα στη λεωφόρο Μακαρίου. Κάποιος ανακάλυψε (στες εννιά του μακαρίτη, ώς συνήθως..) ότι έπρεπε να γίνει κάτι που να μειώνει την ταχύτητα και να αυξάνει την ασφάλεια των πεζών. Έστω και τώρα που ο κόσμος σταμάτησε να κυκλοφορεί εκεί. Άς ελπίσουμε να καταφέρουν να δημιουργήσουν και ένα στοιχειώδες πεζοδρόμιο αφού αυτή η κεντρική λεωφόρος δεν έχει μέχρι και σήμερα επαρκες πεζοδρόμιο !

Η μελέτη των σκανδάλων με οδήγησε σιγά-σιγά απο τα προαναφερθέντα "μικρά και ασήμαντα" στα μεγαλύτερα και απείρως πιο εγκληματικά. Παρακολούθησα την πορεία των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων που το 2011 θα μπορούσαν να αιμοδοτήσουν την υπο κατάρρευση μικρομεσαία τάξη (αλλά τελικά παρέμειναν μέσα στα ταμεία των τραπεζών) και μόλις πέρσι επιβεβαίωσα την εξαφάνιση των επιδοτήσεων του προγράμματος Erasmus που με ένα "ταχυδακτιλουργικό" τρόπο δεν φτάνουν στους δικαιούχους φοιτητές αλλά μένουν στη διάθεση των πανεπιστημιακών αρχών. Δύο εγκλήματα που όσο και άν είναι "νομιμοποιημένα" σε μια διεφθαρμένη χώρα, σε πιο προηγμένες κοινωνίες θα χαρακτηρίζονταν κακουργήματα. Είναι εδώ που ξεχωρίζει η πραγματική κάθαρση, όπως επιβλήθηκε στην Ισλανδία και την Ιρλανδία σε σχέση με την "κάθαρση" που εμείς απλά διατυμπανίζουμε, μέχρις ότου ξεχαστεί.. Επομένως είναι ξεκάθαρο ότι η προβληματική προσβασιμότητα σε ένα κακοσχεδιασμένο δρόμο θα σε οδηγήσει σε ατύχημα ή δυστύχημα, η προβληματική (ή σχεδιασμένη για να μην δουλέψει.. ) προσβασιμότητα στα κοινοτικά κονδύλια θα σε φέρει στη χρεοκοπία και η προβληματική προσβασιμότητα (ή και πάλι σχεδιασμένη για να μην δουλέψει.. ) στην ουσιαστική εκπαίδευση θα καταστήσει τους φοιτητές των υπόλοιπων χωρών πιο ικανούς και πιο αποδοτικούς εις βάρος σου στα προσεχή χρόνια.

H προσβασιμότητα όμως έχει και ακόμα πιο σύνθετες παραμέτρους όπως για παράδειγμα οι επερχόμενες Ευρωεκλογές. Έχει να κάνει με την δυνατότητα πρόσβασης σε ένα ευνομούμενο σύστημα ίσων ευκαιριών, διάφανούς και λειτουργικής νομοθεσίας, ποιοτικής διαβίωσης, στην έγκαιρη απονομή δικαιοσύνης και την άμεση τιμωρία των επαγγελματιών παρανομούντων, στη σοφή αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων για ανόρθωση της ευρωπαϊκής ποιότητας ζωής, ως συνόλου.

Αναλύοντας τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια το κυπριακό πολιτικό σύστημα ανακάλυψα όλες σχεδόν τις έκνομες, παράτυπες και παράνομες μεθοδεύσεις που καθιστούν μια μικρή ομάδα προνομιούχων ικανή να λεηλατήσει, με εξαιρετική απλότητα, όλο το σύστημα. Βραχυκυκλώνοντας το, αβίαστα. Με αυτό τον εξαιρετικά έξυπνο τρόπο, κάποιοι επιτήδιοι, έκτισαν σιγά σιγά τους μηχανισμούς που νομιμοποιούσαν τις παράνομες τους ενέργειες, καθυστερούσαν τη δικαιοσύνη και επανεξέλεγαν τα δικά τους άτομα, ώστε να διαιωνίζεται η δική τους επιβίωση και εξουσία. Ο μοναδικός παράγοντας που δεν υπολόγισαν (ή παρέλειψαν) ήταν η ολοκληρωτική εξαφάνιση του χρήματος, με την απουσία του οποίου όλοι άρχισαν να αντιλαμβάνονται τί πραγματικά συνέβαινε. Πολύ αργά, όπως φαίνεται, καθώς ο συνδυασμός της οικονομικής ανάπτυξης στον ευνομούμενο βορρά σε συνδυασμό με τη λεηλασία στον διεφθαρμένο νότο έφερε το ευρωπαϊκό όνειρο στο σημείο του σημερινού εφιάλτη..

Είθισται, ιδιαίτερα στις διεφθαρμένες και άβουλες κοινωνίες, τα κομματικά στελέχη να χτίζουν πιστούς προσωπικούς και κομματικούς στρατούς την ίδια ώρα που μεταδίδουν στην υπόλοιπη κοινωνία μηνύματα υπέρ της αποχής. Με αυτό τον τρόπο διασφαλίζουν την επανεκλογή των δικών τους στελεχών αφού η περιορισμένη λογική της αμόρφωτης συνήθως μάζας περιέργως εξισώνει αυτούς που εκλέγονται κατ'εξακολούθηση με αυτούς που εισέρχονται για πρώτη φορά στον κομματικό στίβο. Ωστόσο, λόγω του φαινομένου των κατ'εξακολούθηση εκλελεγμένων ( για τρείς, τέσσερις και πέντε θητείες ! ) καταφέρνουμε να δημιουργήσουμε ευκολότερα και το φαινόμενο της συγκάλυψης και να διασφαλίζεται το αποτέλεσμα της επερχόμενης χρεοκοπίας. Οι απέχοντες, περιέργως, αδυνατούν να συλλάβουν ότι το δικό τους ποσοστό είναι δυνατό να εκλέγει κάθε φορά κάποιο νέο σχήμα, ανανεώνοντας τη σύνθεση της Βουλής και αποτρέποντας τη μονιμοποίηση και νομιμοποίηση των προνομιούχων, προς όφελος της γενικότερης ισονομίας και της διαφάνειας.

Αυτή την περίοδο, λόγω των προεκλογικών ζυμώσεων, είχα μια σειρά εξαιρετικών συνομιλιών με κατ'εξακολούθηση απέχοντες. Αυτοί οι άνθρωποι, αδυνατούσαν επι χρόνια να κατανοήσουν ότι η δική τους αποχή συνέτεινε στην ασυδοσία των ολιγαρχών (και πολλοί εξακολουθούν..). Είχαν παραδόσει τη δική τους κρίση στα χέρια μιας μικρής ομάδας που επέβαλλε τους δικούς της ανθρώπους, τους δικούς τις κανόνες, τις δικές της πολιτικές και τελικά τη δική μας χρεοκοπία. Στα πλαίσια των προεκλογικών ομιλιών άκουσα και επιδερμικές τοποθετήσεις για το κακό κεφάλαιο, τα κακά ξένα κέντρα επιρροής, τίποτα όμως για τα δικά μας κακά κοράκια που ρουφούσαν το όποιο πλεόνασμα για όσο υπήρχε και έπειτα το υστέρημα αυτού του λαού, οδηγώντας τον στην περσινή - επίσημη χρεοκοπία. Αυτο το φαινόμενο, που διεθνώς αποκαλείται Robber Barons δεν έχει γίνει ακόμα (επισήμως τουλάχιστον..) γνωστό σε εμάς, δύο αιώνες μετά την εμφάνιση του !  Ανεπίσημα πάλι, σαν λαός έχουμε και πολυπληθές κόμμα (ποικίλων αποχρώσεων) για τους Βαρώνους-Ληστές αυτού του τόπου..

Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι το τελικό αποτέλεσμα της κάθε εκλογικής αναμέτρησης επαφίεται αποκλειστικά σε όσους συμμετέχουν στην ψηφοφορία. Άν οι παραδοσιακά πιστοί των παραδοσιακών κομμάτων είναι η πλειοψηφία, το αποτέλεσμα των δύο προηγούμενων αναμετρήσεων δεν θα αλλάξει ουσιαστικά. Άν οι παραδοσιακά απέχοντες παρουσιαστούν στην κάλπη και ανανεώσουν το κομματικό σκηνικό, τότε αναμένεται ένα πολύ διαφορετικό πολιτικό σκηνικό και πιθανότατα ένα πολύ διαφορετικό αύριο. Σε χθεσινή μου ερώτηση, στα πλαίσια της Ίδρυσης του Κόμματος για τα Ζώα στην Κύπρο, στην βουλευτή του Κόμματος για τα Ζώα, στην Ολλανδία, Marianne Thieme για το αξιοπερίεργο φαινόμενο του αντί να εισάγουμε την τεχνογνωσία της προηγμένης Ευρώπης να εξάγουμε τη δική μας διαφθορά στα κοινοτικά όργανα η κ. Thieme μου απάντησε :

" Σήμερα, η Ευρώπη είναι όμηρος των όποιων εύρωστων ομάδων πίεσης που πολύ απλά χρηματοδοτούν ή δωροδοκούν τους Ευρωπαίους γραφειοκράτες, για να επιβάλουν την κάθε θέση τους. Η όποια αυριανή - πιο δημοκρατική Ευρώπη είναι αυτή όπου όλοι εμείς θα δουλέψουμε μαζί για να στερήσουμε απο αυτούς τους επιτήδειους την εξουσία και να στερήσουμε τη χρηματοδότηση τους και την επιβίωση τους, βοηθώντας έτσι στη δημιουργία μιας πραγματικά ανθρώπινης Ευρώπης. "

Για κάποιο λόγο, πιστεύω ότι η "συνταγή" της κ. Thieme πρέπει να εφαρμοστεί πρώτιστα στη δική μας περίπτωση..

Ο Νίκος Ραφίδιας [ προσωπική ιστοσελίδα ] είναι Πολιτικός Επιστήμονας και ενεργός πολίτης στα πλαίσια της δημιουργίας ενός υγιούς Ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Το κείμενο αυτό γράφτηκε επειδή κατα την άποψη του η ενίσχυση του ελέγχου της ασυδοσίας είναι η μόνη διέξοδος για την εξυγίανση της κρατικής μας μηχανής.

Ζητείται διαφάνεια..

Κάθε χώρα έχει τους πολιτικούς που της αξίζουν. Και η δική μας φυσικά δεν αποτελεί εξαίρεση. Οι μέρες της απόλυτης παρακμής που βιώνουμε δεν θα έπρεπε να εκπλήσσουν κανένα μας. Η συνέχιση της σημερινής κατάστασης θεωρείται δεδομένη μέχρις ότου κάποιο αρμόδιο σώμα ( είτε η Προεδρία, είτε η Βουλή των Αντιπροσώπων ) θα αποφασίσει να αναστρέψει την κατάσταση, με τις απαραίτητες νομοθετικές ενέργειες.. 

Επι δεκαετίες, τα κόμματα εξουσίας είχαν ρυθμίσει το εκλογικό πλαίσιο στα όρια τους, ωστε να μπορούν να επιβάλλουν τους δικούς τους υποψήφιους. Μέχρι και σήμερα, με τις μεθοδεύσεις τους, εκλέγουν και επανεκλέγουν τα ίδια άτομα, αναπαράγουν και διαιωνίζουν τη σκέψη της ηγεσίας τους, διαμορφώνουν την αδιαφάνεια, την παρανομία και την ανομία.

Σε ένα σχετικά παλιό αλλά μνημειώδες δημοσίευμα της εφημερίδας "ΣΗΜΕΡΙΝΗ" ο διευθυντή του CIIM, καθηγητής Θεόδωρος Παναγιώτου ανέλυσε το φαινόμενο της ατιμωρησίας τόσο στοχευμένα όσο κανένας άλλος προηγουμένως ! [διαβάστε το άρθρο εδώ ] Ενώ ανέμενα ότι η δημοσιέυση του άρθρου θα ήταν καταλύτης μεταρρυθμίσεων, δεν σχολιάστηκε ποτέ και απο κανέναν. Είτε δεν διαβάστηκε απο κανέναν, είτε δεν έγινε κατανοητό. Με αποτέλεσμα να φτάσουμε στο σήμερα, μέσα στο βούρκο της συνεχιζόμενης ασυδοσίας, της συνεχιζόμενης συγκάλυψης και της συνεχιζόμενης ανομίας. Μέχρι και σήμερα, όλα τα αντίστοιχα, νεότερα δημοσιεύματα που έχω κατα καιρούς εντοπίσει γράφονται απλά και μόνο για να γεμίζουν τις σελίδες των εφημερίδων. Πιθανότατα να μην διαβάζονται απο κανέναν αφού η ατιμωρησία και η συγκάλυψη συνεχίζονται..

Τα στοιχεία ποιότητας, στην όποια ευνονούμενη και δίκαιη κοινωνία συνοψίζονται περιληπτικά παρακάτω :

- Απλή αναλογική

Όταν η απλή αναλογική είναι σε ισχύ δίνεται η δυνατότητα στον κάθε πολίτη να είναι υποψήφιος, ίσοις όροις, με τους υπόλοιπους. Το παράβολο, πάλι, όσο ψηλώνει, είναι ένα σημάδι περι του αντιθέτου..

- Όριο επανεκλογής 

Όταν υπάρχει όριο επανεκλογής, το σύστημα αποτρέπει τους επιτήδειους απο του να γίνουν καθεστώς και να επιβάλλουν εσαεί τις απόψεις και τις ανίερες προσωπικές ή/και κομματικές επιδιώξεις τους.

- Κομματική χρηματοδότηση

Η ξεκαθαρη διαδρομή της χρηματοδότησης των κομμάτων δίνει στον πολίτη την πληροφόρηση για την ποιότητα της πολιτικής ζωής στη χώρα του [ νέα - ανησυχητικά στοιχεία για τη δική μας "ποιότητα" εδώ ]

- Διαφάνεια

Ζούμε σε μια χώρα που δεν υπάρχει διαφάνεια, με τη σφραγίδα μάλιστα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ανοχής των πολιτικών μας ΚΟΜΜΑΤΩΝ [ άρθρο απο Φιλελεύθερο ]. Με απλά μαθηματικά, η έλλειψη διαφάνειας και ισονομίας θα μας φέρει σύντομα εκτός της Ευρωπαϊκής οικογένειας (και όχι μόνο εμάς..)

- Απονομή δικαιοσύνης

Ιστορικά, η δικαιοσύνη είναι συνώνυμο της προόδου για κάθε ευνομούμενη πολιτεία και σημάδι οπισθοδρόμησης για τις υπόλοιπες. Εμείς, παραμένουμε στις... υπόλοιπες..

Το 2008 ψήφισα τον κ. Χριστόφια επειδή υποσχόταν μια δίκαιη κοινωνία. Η δίκαιη κοινωνία που μας υποσχέθηκε ήταν ένα προεκλογικό πυροτέχνημα. Μετα τα γεγονότα στο Μαρί ήμουν ένας απο αυτούς που ζητούσε έξω απο το Προεδρικό την παραίτηση του. Ναί, μου ήταν ξεκάθαρο ότι η "μαζική" παρουσία του λαού ήταν στημένη απο τα κόμματα, προς εκμετάλλευση των δικών τους, ευτελών  επιδιώξεων. Η δική μου παρουσία όχι. Ήμουν εκεί, αποκαλώντας τον άχρηστο γιατί ήταν ότι και οι προκάτοχοί του. Άλλος ένας άχρηστος. Και σε περίπτωση που σας σοκάρει ο όρος φροντίστε να μελετήσετε λίγο παραπάνω γιατί έχω πλέον όλα τα δεδομένα που χρειάζομαι ώστε να τον τεκμηριώσω, στις επόμενες αναρτήσεις μου.. Το 2013 τον "ευχαρίστησα" με ανακούφιση, που έφυγε. [ διαβάστε το άρθρο εδώ ]

Το 2013 ψήφισα τον κ. Αναστασιάδη σαν την έσχατη λύση. Αναμένω με ανυπομονησία τις δικές του επιδόσεις, που μέχρι σήμερα είναι αξιοθρήνητα ισάξιες των προκατόχων του. Δεν έχει να κάνει με τα προσωπικά μου οφέλη. Έχει να κάνει με το κατα πόσο θα είναι άλλος ένας άχρηστος "ηγέτης" όπως και οι προκάτοχοί του. Έχει να κάνει με το κατα πόσο θα είναι ο πρώτος που θα τολμήσει να διαφοροποιηθεί. Τιμωρώντας ακόμη και τα λαμόγια που βρίσκονται δίπλα του. Γιατί είναι πολλά και κλέβουν όσο και τα λαμόγια των προκατόχων του. Και γιατί άν δεν το κάνει, ξέρει απο τώρα ότι δεν έχει δυνατότητες επανεκλογής. Είναι πολύ ενδιαφέρον το ότι μετά τη λεηλασία του χρηματιστηρίου και τα επόμενα "παρατράγουδα" της κοινωνίας μας κανένας πρόεδρος δεν εξασφάλισε επανεκλογή. Ίσως να είναι ένα πρώτο και χρήσιμο δεδομένο που να καταδεικνύει ότι η κοινωνία μας κουράστηκε να ανέχεται τους ψεύτικους και λαοπλάνους "ηγέτες"..

Το πιο ενδιαφέρον της υπόθεσης έχει να κάνει με το ότι ο κ. Παναγιώτου, σαν φέρελπις στοχαστής και αναμορφωτής της σαθρής κοινωνίας μας είναι σήμερα ένας εκ των συμβούλων του προέδρου Αναστασιάδη.Απομένει να δούμε κατα πόσον ο πρόεδρος Αναστασιάδης θα αξιοποιήσει τη σοφία την τεχνογνωσία και της εμπειρία των συμβούλων του ή κατα πόσο θα τους επιδεικνύει ως διακοσμητικούς..

Προσωπικά, δεν έχω πλέον τη διάθεση να ανέχομαι αυτή την κατάσταση. Είτε οι "επιτροπές" διαθέσουν τα πορίσματα τους, είτε όχι, εγώ, αυτά που έχω τεκμηριώσει, αποφάσισα να αρχίσω να τα δίνω..

Ο Νίκος Ραφίδιας (ιστοσελίδα) είναι Πολιτικός Επιστήμονας, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα επι μέρους φαινόμενα της διαφθοράς και των ανισοτήτων που επιφέρουν.

H (φυσιολογική) διάλυση ενός διεφθαρμένου συστήματος..

Όλα όσα συμβαίνουν αυτές τις μέρες είναι απίστευτα κωμικά αλλά και τραγικά. Φύγαμε απο το "παρα πέντε" και φτάσαμε στο "και πέντε" και ακόμα αναζητούμε τους ενόχους ! Μπήκαμε σε ένα μνημόνιο αλλά κανένας δεν φταίει για τα όσα έγιναν ! Κανένας δεν είδε το πρόβλημα. Κανένας, προφανώς, δεν είχε την ικανότητα να το δεί ! Κανένας δεν έφταιγε για το ότι δεν είχαμε χρήματα στα ταμεία αλλά δίναμε παροχές. Κανένας δεν είναι ένοχος για το ότι δημιουργήσαμε απίστευτες ασυμμετρίες επειδή θέλαμε να δίνουμε κλειδωμένες αυξήσεις και ΑΤΑ στους προνομιούχους, στηριζόμενοι σε δανεικά. Φταίουν (εννοείται) αυτοί που μας τα έδιναν.. Αλλά η δική τους δουλειά ήταν να μας δίνουν.. Για να έχουν έπειτα απαιτήσεις απο εμάς, απο τα παιδιά μας και απο τα εγγόνια μας.. Αυτή όμως είναι η δουλειά των δανειστών.

Εμείς, πάλι, έχουμε δημιουργήσει ένα απίστευτο δομικό πρόβλημα, τα τελευταία χρόνια, προσηλωμένοι στη δημιουργική λογιστική και τη φούσκα που προκάλεσε αλλά δεν θέλουμε ούτε σήμερα να το παραδεχτούμε, ούτε βέβαια να το λύσουμε παίρνοντας κάποια στοιχειώδη μέτρα. Το χάσμα μεταξύ του άνεργου και του προνομιούχου λύνεται μόνο με στοχευμένες δράσεις όπως η αύξηση της φορολογίας και η επιχορήγηση της επιχειρηματικότητας. Δεν λύνεται με το να μεταφέρεις τις ευθύνες σου και την ανικανότητα σου στους κακούς ξένους δανειστές. Άν ήταν στο χέρι μου δεν θα έδινα την άδεια μου για να κάνουμε δάνειο ώστε οι προνομιούχοι να παραμένουν προνομιούχοι χάρη στα δανεικά που πήραν για άλλη μια φορά απο εμένα και τη σύνταξη που θα έπαιρνα.

Κάποιοι άλλοι, εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να ισχυρίζονται ότι δικαιούνται τα κεκτημένα τους, προσποιούμενοι ότι προέρχονται απο την παραγωγικότητα τους και όχι απο τη συνεχή καταλήστευση του υστερήματος της πλειοψηφίας και της σύνταξης των παιδιών και των εγγονιών τους. Ακόμα και τώρα που είμαστε στο "και πέντε" !

Πριν απο δύο χρόνια, όταν η χρεοκοπία ήταν ακόμη στα σενάρια, όλα τα στελέχη των κομμάτων κληθήκαμε να αναπτύξουμε εναλλακτικά σενάρια. Το καλοκαίρι του 2012 ! Εννιά ολόκληρους μήνες πριν σκάσει η φούσκα. Την υστάτη, την ώρα που έπρεπε να εφαρμόσουμε τα σενάρια και τους σχεδιασμούς μας, περιέργως δεν είχαμε τίποτα να προτείνουμε. Σαν να μην είχαμε μελετήσει ούτε ένα εναλλακτικό σενάριο ! Αυτές τις μέρες, το σενάριο της κακής τράπεζας ξαναπαίζει στις ειδήσεις. Έχεις δύο τράπεζες, προβληματικές όσο δεν πάει. Άν τις ενώσεις, απλά αυξάνεις τον συστημικό κίνδυνο και αναγκαστικά απολύεις σταδιακά το προσωπικό τους, περιμένοντας το οριστικό τους λουκέτο..

Εναλλακτικά, χωρίζεις και τις δύο τράπεζες σε καλή και κακή. Κρατάς την καλή Α και την καλή Β και τις πουλάς σε δύο υγιείς ενδιαφερόμενους, με υγιή οικονομική κατάσταση και επαρκή ρευστότητα που θα βοηθήσει στην ταχεία ανόρθωση της οικονομίας σου.. Παύεις, με αυτό τον τρόπο, να έχεις πρόβλημα συστημικότητας.. Μεταφέρεις τα προβληματικά δάνεια της κακής Α και της κακής Β σε ένα νέο σώμα (ή και σε δύο, ή τρία..) όπου σε βάθος χρόνου θα έχεις πάρει κάποια ποσά, λόγω της ενοικίασης ή της πώλησης αυτών των περιουσιακών στοιχείων. Δεν είναι δική μου έμπνευση. Εφαρμόστηκε πριν λίγα χρόνια στη Βρετανία, στην περίπτωση της Northern Rock. Και δούλεψε άψογα, άν κρίνουμε απο το αποτέλεσμα !

Η διεθνής εμπειρία είχε να μας πεί πολλά., αλλά εμείς δεν θέλαμε (και ούτε σήμερα θέλουμε..) να ακούσουμε. Υπάρχουν χώρες που πέρασαν τα ίδια και χειρότερα, πριν δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια και αυτή τη στιγμή ευημερούν. Αυτές που πήραν μέτρα έγκαιρα. Αυτές που τιμώρησαν παραδειγματικά και έστειλαν στη φυλακή τους ενόχους. Αυτές που έδωσαν το μήνυμα ότι η τυχόν δική τους ανοχή θα ήταν άλλη μια συμμετοχή στο έγκλημα.

Υπάρχουν κάποιες άλλες χώρες που έκαναν ότι και οι στρουθοκάμηλοι. Έκρυψαν το κεφάλι τους (το υπόλοιπο πρόβλημα δεν μπορούσαν να το κρύψουν..) όσπου να μεταφερθεί η ανάγκη για λύση στους επόμενους. Αυτές οι χώρες χρεοκοπούσαν και θα χρεοκοπούν κατ εξακολούθηση. Και φτάνουν στο σημείο να χάσουν την κινητή περιουσία τους, έπειτα την ακίνητη και έπειτα ό,τι άλλο έχει μείνει.. Ημικρατικούς, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες. Είχαν πρώτα απολέσει την αξιοπρέπεια τους. Γιατί κάθε λαός που δεν θέλει να διαχειριστεί σοφά και συνετά τα του οίκου του και τα της επιβίωσης του και επιλέγει να χρυσοπληρώνει άδικα και άσκοπα τους χείριστους, απλά δεν έχει αξιοπρέπεια..

Το κορυφαίο της κατάντιας μας το άκουσα στις χθεσινές ειδήσεις απο εν ενεργεία υπουργό. Φταίει ο νόμος και πρέπει να τον αλλάξουμε ! Άν το πιο βολικό και  το πιο εύκαιρο, αγαπητέ υπουργέ, είναι να αλλάζουμε τους νόμους, για να μπορούμε να συγκλύψουμε τις παρανομίες του κράτους μας, ξέρουμε ήδη, απο τώρα, και τί άλλο μας περιμένει..

Τα φαινόμενα ΠΟΝΖΙ και τα κράτη ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ

Σε σημερινό άρθρο της Σημερινής αναλύεται μια εξαιρετικά προχωρημένη υπόθεση όπου ένας δικηγόρος αρνείται να καταβάλει τις "οφειλές" του στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις, στα πλαίσια "πολιτικής ανυπακοής" .

[ διάβασε το ΑΡΘΡΟ ]

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η νομική πτυχή άν αναλογιστούμε τις ανισορροπίες που δημιούργησαν διαχρονικά οι κυβερνήσεις μας με το να παρέχουν κλειδωμένες αυξήσεις σε μια μερίδα "κομματικών προνομιούχων" κλέβοντας στην ουσία αυτά τα ποσά απο τις εισφορές της πλειοψηφίας.

Άν το δούμε απο την πλευρά του φαινομένου της ΤΡΑΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΑΓΑΘΩΝ [ δες το παλιότερο άρθρο ], το κράτος επέτρεπε σε μια μερίδα προνομιούχων να βάζουν απο μιά αγελάδα στο κοινό λιβάδι και επέτρεψε σε χίλια χωριά να βάλουν απο μια αγελάδα μόνο. Στο σενάριο μας, ο κάθε προνομιούχος απολάμβανε τα οφέλη της προσωπικής του αγελάδας και τα χωριά έμαθαν να ζούν απο τα οφέλη της μίας μόνο αγελάδας. 

Την ώρα που το κράτος είδε το γρασίδι να μειώνεται δραματικά, πέταξε έξω απο το λιβάδι κάθε αγελάδα που τάιζε τα χωριά και άφησε μόνο τις αγελάδες που τάιζαν τους προνομιούχους, δημιουργώντας τις συνθήκες ταχύτερης κατάρρευσης του έτσι κι αλλιώς διαλυμένου του συστήματος..

Τί μπορεί να κάνει ένας πολίτης όταν το κράτος του τον κλέβει νομιμοποιώντας, κατα το δοκούν, την παρανομία ή την ασυδοσία ;

Πώς μπορεί ο πολίτης να διεκδικήσει τα στοιχειώδη δικαιώματα του απο ένα τέτοιο κράτος όταν μια αγωγή του προς το κράτος ή τον όποιο παρανομούντα κρατικό οργανισμό θα εκδικαστεί μετά απο 5-7 χρόνια ενώ την ίδια ώρα οι αγωγές του κράτους έναντι του εκδικάζονται σε 1 περίπου χρόνο, όπως γίνεται και στη συγκεκριμένη περίπτωση ( άλλο ένα αξιοπερίεργο φαινόμενο ! ) ;

Πώς μπορεί ένας πολίτης να προστατέψει τον εαυτό του όταν έχει γεννηθεί σε ένα κράτος που βρίσκεται σε κατ εξακολούθηση χρεοκοπία  ;

Η απάντηση είναι απλή. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΕΙ !

Η συνταγή αυτή είναι σίγουρη, εγγυημένη και ακολουθείται για αιώνες. Τα κράτη που χρεοκοπούν είτε διορθώνουν άμεσα την κατάσταση με εσωτερικές ρυθμίσεις είτε αναγκάζουν έμμεσα τον πληθυσμό τους να αναζητήσει ένα τόπο όπου θα έχει μια πιο αξιοπρεπή διαβίωση και θα στέλλει συνάλλαγμα στην μητρώα γη (για να μπορέσουν να τρών εσαεί οι προνομιούχοι..) !

Άν αναλογιστούμε ότι η Ελλάδα έστελλε καράβια εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ και τη Γερμανία και η Ιρλανδία ήταν στην πρώτη τριάδα οικονομικών μεταναστών των ΗΠΑ μπορούμε εύκολα να δούμε τις δικές μας επιλογές σήμερα.

Οι επιλογές μας είναι η παραμονή σε ένα κράτος ΠΥΡΑΜΙΔΑ ή η αναζήτηση ενός πιο υγιούς..

Εσείς, τί επιλέγετε ;

Ο Νίκος Ραφίδιας [ προσωπική ιστοσελίδα ] είναι Πολιτικός Επιστήμονας και ενεργός πολίτης στα πλαίσια της δημιουργίας ενός υγιούς Ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Το κείμενο αυτό γράφτηκε επειδή κατα την άποψη του η ενίσχυση του ελέγχου της ασυδοσίας είναι η μόνη διέξοδος για την εξυγίανση της κρατικής μας μηχανής.

Περίπατος στο χρόνο..

Ο Άγιος Σωζόμενος είναι σήμερα ένα εγκαταλελειμμένο χωριουδάκι μεταξύ Γερίου και Ποταμιάς. Ένα κομβικό πέρασμα για τον κάθε φέρελπι ποδηλάτη. Μια σπηλιά, με εξαιρετικής σημασίας τοιχογραφίες, καταδεικνύει την αλλοτινή παρουσία ενός ασκητή. Ένα εκκλησάκι μαρτυρεί ότι εκεί υπήρξε χριστιανική παρουσία. Η καταστροφή των προσώπων στις τοιχογραφίες πάλι, μαρτυρία της επέμβασης του μουσουλμανικού φανατισμού ( ή της μουσουλμανικής άποψης ). Τα κατάλοιπα ενός γοτθικού ναού και κάποια ετοιμόρροπα σπίτια μαρτυρούν ότι απετέλεσε ένα μέρος που κάποτε έσφιζε απο ζωή και κατοίκους, ως το 1964 που υπήρξε άλλο ένα μέρος των δικοινοτικών ταραχών και ήταν το τέλος του.

Τί το ξεχωριστό έχει ο Άγιος Σωζόμενος ; Καταδεικνύει τα σημάδια των καιρών.. Σε καλές και ήρεμες εποχές ήταν μέρος ασκητισμού, λατρείας, ζωής, σε κακές και ταραχώδεις περιοχές υπήρξε σημείο συγκρούσεων, ίσως θανάτων, αναγκαστικής εγκατάλειψης.. Η επιτυχία και η αποτυχία, η ακμή και η παρακμή, η άνοδος και η πτώση είναι εξαιρετικά λεπτά σημεία, όλα μαζεμένα σε αυτό το σημείο και όλα τους μέρος της ζωής και της διαρκούς μάχης για επιβίωση, υπεροχή και επικράτηση.

Αυτές τις μέρες, ένας αντίστοιχος Άγιος Σωζόμενος δείχνει να είναι η Ουκρανία. Κατάλοιπο της Αυστρο-ουγγρικής αυτοκρατορίας για τους μεν δυτικόφιλους, η "Μικρή Ρωσία", για τους δε Ρωσόφιλους. Σε άλλη μια μάχη για την επικράτηση του ενός πολιτισμού πάνω στον άλλο, σε ένα πόλεμο με συνεχείς και ατέλειωτες μάχες, διαμέσου των αιώνων.. Ένα πεδίο συνύπαρξης που μεταβλήθηκε σε πεδίο συγκρούσεων και θανάτου.. Όπως, λίγα χρόνια πριν ένα Κόσοβο, μια Βοσνία, μια Οσετία, μια Γιουγκοσλαβία..

Τους επόμενους μήνες θα κληθούμε να αποφασίσουμε, για άλλη μια φορά άν είμαστε Κύπριοι, Έλληνες, Τούρκοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί ή ο,τι άλλο.. Στο προηγούμενο δημοψήφισμα τάχθηκα ξεκάθαρα υπέρ του ΟΧΙ για ένα πολύ απλό λόγο : απο την πρώτη σελίδα φαινόταν ξεκάθαρα ασταθές και καθόλου λειτουργικό. Ελπίζω αυτή τη φορά οι "σοφοί" να κάνουν πιο σωστά τη δουλειά τους.. Γι αυτό πληρώνονται άλλωστε.. Παρότι, η ιστορία δείχνει ότι έχουν την τάση να δρούν ευκαιριακά και ερασιτεχνικά, μέχρι που η επόμενη σπίθα να ξαναφέρει το χάος της επιδερμικότητας τους..

Και τα σημάδια των καιρών συνεχίζουν να παίζουν το παράξενο, γοητευτικό, ριψοκίνδυνο και θανατηφόρο παιχνίδι τους..

Χρήσιμοι σύνδεσμοι για τον Άγιο Σωζόμενο:

ΣΤΡΟΒΟΛΙΩΤΗΣ

ΤΙΜΕ

MYCYPRUS

ΤΤΑΛΛΟΥ

ΛΑΤΡΕΙΣ ΤΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ (Facebook)